Λέξεις

Τα παιδιά είναι φοβεροί λεξιπλάστες. Δημιουργούν λέξεις για να εκφράσουν διάφορες έννοιες. 

Μια μικρούλα (α' Δημοτικού) είπε σήμερα: "το σκάκι είναι μυαλικό παιχνίδι", 

εννοώντας ότι το σκάκι απαιτεί σκέψη για να το παίξεις.

Καλντερίμι στο Πήλιο

καλντερίμι < τουρκική kaldırım < αρχαία ελληνική καλός + δρόμος.

Κρίταμο

Προχτές με το τσιπουράκι είχαμε μεζε κρίταμα τουρσί.

Κολιτσιάνος

Κολιτσιάνος:
Είναι ένα είδος φύκι το οποίο το τηγανίζουν με ιδιαίτερο τρόπο και σερβίρεται ως μεζές για το τσίπουρο στο Βόλο

Μυριάποδα (Σκολόπενδρα και Ίουλος)

῾Η Σκολόπενδρα (σαρανταποδαρούσα) ( εἰκ. 34) εἶναι ζῶον νυκτόβὶον. Τὴν ἡμέραν κρύπτεται κάτωθεν λίθων καὶ διαφόρων σκευῶν. Τὸ σῶμα της εἶναι ἐπίμηκες (0,13-0,18 μ.), ἄπτερον, πεπλατυσμένον ἐκ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω καὶ διῃρημένον εἰς ζώνας. Εἰς νεαρὰν ἡλικίαν ἔχει ὀλίγας ζώνας. Καθ’ ὅσον ὅμως αὐξάνεται ἀλλάσσει κατὰ καιροὺς τὸ ἐκ χιτίνης περίβλημά της, ἐνῷ συγχρόνως γεννᾶται ἀνὰ μία ἐπὶ πλέον ζώνη. Εἰς κάθε ζώνῃν ὑπάρχουν ἓν ζεῦγος ποδῶν ἐνάρθρων. Τὸ τελευταῖον ζεῦγος τῶν ποδῶν εἶναι μακρύτερον τῶν ἄλλων καὶ διευθύνεται πρὸς τὰ ὀπίσω. Δι’ αὐτῶν δὶευκολύνεται ἡ προώθησις τοῦ σώματος. Τὸ ἐμπρόσθιον ζεῦγος δὲν χρησιμοποιεῖται διὰ τὸ βάδισμα καὶ εἰς τὸ ἄκρον του σχημα-τίζει εἶδος ψαλίδος. Κάθε σκέλος τῆς ψαλίδος εἶναι κοῖλον ἐσωτερικῶς καὶ ἡ ὀξεῖα του κορυφὴ ἀπολήγει εἰς στενὴν ὀπήν. ᾽Εκ τῶν εἰς τὸ ἄκρον τῶν σκελῶν τούτων ὀπῶν, ἀφοῦ ἡ σκολόπενδρα τὰ ἐμπήξῃ ἐντὸς τοῦ σώματος τῶν συλλαμβανομένων ἐντόμων ἢ ἀραχνῶν, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν τροφήν της, χύνει δηλητήριον καί φονεύει τὰ θύματά της. Τὸ δηλητήριον παράγεται εἰς ἰδιαίτερον ἀδένα, ὁ ὁποῖος δι’ ἀγωγῶν συγκοινωνεῖ μὲ τὰ κοιλώματα τῶν σκελῶν τῆς ψαλίδος. ῾Η σκολόπενδρα ἔχει δύο κεραίας μακρὰς ἐνάρθρους, ὡς ὄργανα ἁφῆς κυρίως.

῎Αλλα μυριάποδα εἶναι ὁ ἴουλος (εἰκ. 35). ῎Εχει σῶμα κυλινδρικόν. Εἰς αὐτὸν οἱ δακτύλιοι ἑνώνονται ἀνὰ δύο καὶ δι’ αὐτὸ κάθε δακτύλιος ἔχει δύο ζεύγη ποδῶν. ᾽Εν κινδύνῳ συστρέφεται ὡς ἐλατήριον. Τρέφεται ἀπὸ φυτικὰς οὐσίας.

Ἡ σκολόπενδρα, ὡς σαρκοφάγον, ζῆ μόνη της.
῾0 ἴουλος, ὡς φυτοφάγον, ζῆ μὲ ἄλλους ὁμοίους του.

Πηγή: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΖΩΟΛΟΓΙΑΣ του ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Γ. ΤΣΙΛΗΘΡΑ

Ο Ριψοκίνδυνος κύριος Καμπέρος

 
Τώρα θα πούμε για τον ριψοκίνδυνο κύριο Καμπέρο, που κέρδισε πιθανότατα την υστεροφημία χωρίς να το θέλει. Αφορμή παίρνω από ένα πρόσφατο άρθρο του Θ. Μωυσιάδη στο ιστολόγιο Linguarium, με τίτλο Δυσετυμολόγητες λέξεις προερχόμενες από κύρια ονόματα, όπου ο Θ.Μ. εξετάζει κάποιες (πολύ γοητευτικές) περιπτώσεις με δύσκολες ετυμολογίες από κύρια ονόματα. Η πρώτη απ’ αυτές, είναι το επίθετο «τρελοκαμπέρω», η απερίσκεπτη γυναίκα που δεν σκέφτεται λογικά. Όπως λέει ο Μωυσιάδης, η τρέχουσα εξήγηση από το τουρκικό kamber (αχώριστος σύντροφος) δεν ικανοποιεί. Κι έτσι (αντιγράφω): Πυρήνας τής λέξεως είναι ένα λησμονημένο κύριο όνομα, το οποίο θα μας ερχόταν ευθύς στον νου αν ήμαστε κάπως εξοικειωμένοι με την ιστορία τής ελληνικής πολεμικής αεροπορίας. Στις 13 Μαΐου 1912 πραγματοποίησε...

Τι σημαίνουν οι λέξεις: το τριώδιο, η αποκριά, το καρναβάλι, η μάσκα;

Τριώδιο «άνοιξε το Tριώδιο»: H φράση χρησιμοποιείται μεταφορικά και σημαίνει την έναρξη της Aποκριάς. Για την Oρθόδοξη Eκκλησία, όμως, η φράση κυριολεκτείται, επειδή δέκα Κυριακές πριν το Πάσχα αναγνώσκεται το εκκλησιαστικό βιβλίο, το λεγόμενο Tριώδιο τρεις ωδές. Πρόκειται για Υμνογραφικούς Κανόνες – εκκλησιαστικά ποιήματα, που αποτελούνται μόνο από τρεις ωδές αντί από εννέα ωδές, που είναι το σύνηθες.
Απόκρεως, αποκριά, απόκριες Η αποκρέα (ενν Κυριακή ή ημέρα), αρχικά, προσδιόριζε την τελευταία μέρα κατανάλωσης του κρέατος (από+κρέας). Η εβδομάδα πριν τη μεγάλη Σαρακοστή θεωρείται προπαρασκευαστική για τη νηστεία των σαράντα ημερών. Σ’ αυτή την εβδομάδα επιτρέπεται η κατανάλωση γαλακτομικών αλλά όχι του κρέατος (από + κρέως γεν ενικ. του ουσ. “κρέας”). Γι αυτό, άλλωστε, η σαρκοφαγία, τιμάται ιδιαίτερα κατά την προηγούμενη εβδομάδα, με αποκορύφωμα την Τσικνοπέμπτη. Η τελευταία ημέρα σαρκοφαγίας (η αποκριά) προσδιόρισε, τελικά, όλη την περίοδο των αποκριάτικων εορτασμών. Ας μην ξεχνάμε ότι οι πιστοί αποκρεύουν (απέχουν από το κρέας) την ημέρα του Aγίου Φιλίππου (14 Νοεμβρίου), πριν αρχίσει η νηστεία των Χριστουγέννων, την Κυριακή των Aγίων Πάντων (την Kυριακή μετά την Πεντηκοστή) και την τελευταία ημέρα του Ιουλίου, για τη νηστεία του Δεκαπενταύγουστου.

Καρναβάλι Η σημασία της ελληνικής λέξης “αποκριά” αποδόθηκε στα Λατινικά ως carnevale. Με αυτή τη σημασία και οι φράσεις carnem privium, carnem laxare carnesciale (στα λατινικά), carnes tollendas (στα ισπανικά) Ορισμένοι, Ferrario, ετυμολογούν τη λέξη carnevale από το carro navale (τροχήλατο πλοιάριο). Επρόκειτο για ένα άρμα διασκέδασης που χρησιμοποιούσαν οι Λατίνοι στις γιορτές τους. Κάποιοι άλλοι προτείνουν τις μάλλον ανίσχυρες ετυμολογίες: κάρνος + βαλλίζω (χοροπήδημα προβάτων)

Μασκαράς Η Ιταλική λέξη maschera σημαίνει το “προσωπείο”. Το maschera παράγεται από το masca, το οποίο ακόμα και σήμερα στη διάλεκτο του Piemonte προσδιορίζει τη μάγισσα. Κατα τους Deviz, Dozy, Mahn το υστερολατινικό masca παράγεται από το αραβικό maskara (γελωτοποιός). Kατά το συνεργάτη μας, τον κ. Ραχίμι, το maskara παράγεται από το ρήμα ΣΟΧΡ سخر που σημαίνει «κοροϊδεύω, ξεγελάω, αστειεύομαι». Από το ρήμα παράγεται το όνομα ΜΑΣΧΑΡΕ مسخره (γελοίος). Πάντως είτε Ιταλική, είτε Αραβική είναι η λέξη στην ελληνική έδωσε τις λέξεις: μασκέ, μάσκαρα, μασκαράς, μασκαρεύω, μασκάρεμα μασκαριλίκι, μασκότ κ.ά

Πυλωτή ή πιλοτή;

Η προηγούμενη ανάρτηση του θειου Αντ, έβαλε τον θειο Στε σε σκέψεις. Είναι άραγε σωστή η γραφή ‘πυλωτή’? Και αν ναι, τότε γιατί βλέπουμε πολλές φορές σε νεόδμητες οικοδομές τη λέξη ‘pilotis’ με λατινικούς χαρακτήρες?
Ο θειος Στε, το λοιπόν, έκανε μια μικρή έρευνα στο διαδίκτυο και ορίστε τι ‘αλίευσε’!...

Η ερμηνεία των ονομάτων: Ζευς, Ποσειδών, Απόλλων, Ερμής, Ήφαιστος, Άρης

Η ερμηνεία των ονομάτων: Ζευς, Ποσειδών, Απόλλων, Ερμής, Ήφαιστος, Άρης


Οι έξι Θεοί τού Ολύμπου

Αυτοεκτίμηση

Χτες το πρωί σε cafe της πόλης, νεαρός συζητάει και αναλύει σε κοπέλα:
- Αυτοεκτίμηση είναι όταν εκτιμάς κάτι, ένα άλλο πράγμα. Ας πούμε ένα σχολείο.
Έχεις αυτοεκτίμηση για το σχολείο, για το αυτό.
- Δεν έχει σχέση με τον εαυτό σου; (ρωτάει αυτή)
- Όχι! Αυτό είναι η εαυτοεκτίμηση.
Αυτοεκτίμηση είναι όταν εκτιμάς το αυτό, ένα άλλο πράγμα.

λέξεις

Δυο λέξεις που μοιάζουν, αλλά ...διαφερουν

το ύπαιθρο (ουδέτερο)

είναι  οποιοσδήποτε μη στεγασμένος χώρος

η ύπαιθρος (θηλυκό)

α. οι μη αστικές περιοχές (στη μεγάλη πείνα της Κατοχής η ύπαιθρος δεν υπέφερε τόσο όσο η Αθήνα)
β. περιοχή με βλάστηση, η εξοχή.